«Εμείς ξέρουμε τι πρέπει να τρώμε»
Η κλασική ατάκα στο διαιτολογικό γραφείο
Αν είχα ένα ευρώ για κάθε φορά που έχω ακούσει τη φράση «εμείς ξέρουμε τι πρέπει να τρώμε», μάλλον δε θα χρειαζόταν να δουλεύω πια· θα έγραφα το άρθρο αυτό από το εξοχικό στις Μαλδίβες.
Το αστείο είναι ότι οι άνθρωποι που το λένε συνήθως… δεν ξέρουν καν πού είναι το συκώτι τους. Έχουν ζάχαρο, πίεση, τριγλυκερίδια στο Θεό, το γόνατο να φωνάζει «βοήθεια», αλλά η αυτοπεποίθηση στο τραπέζι… περισσεύει. Η μεγάλη απορία Αν λοιπόν «ξέρουμε», γιατί τα κιλά ανεβαίνουν; Γιατί οι εξετάσεις μας γράφουν με κόκκινο; Γιατί παίρνουμε χάπια πρωί-βράδυ; Μήπως τελικά ξέρουμε θεωρητικά αλλά δεν μπορούμε να το εφαρμόσουμε; Ή μήπως ξέρουμε ό,τι μας είπε η θεία στο χωριό και ο «ειδικός» του Facebook η το νέο κοσκινάκι το ΑΙ; Τι ζητάνε τελικά από τον διαιτολόγο;
• Να τους πει κάτι… που ήδη «ξέρουν»; Ειμαι στο χώρο της διατροφής 25 χρόνια με πολυετείς και πολυέξοδες σπουδές και ακόμη μαθαίνω πολλά. Πώς τα «μάθατε» όλοι; Χωρια η αγένεια όταν μπάινεις στο χώρο του άλλου, που τον έχεις επιλέξει ως αυθεντία. Αλήθεια το κάνουν αυτό και με όλα τα ζητήματα; Ξέρουν να υπολογίζουν τα σιδερα της οικοδομής, για να κάνουν το σπίτι τους, τακτοποιουν ηλεκτρολογικά, υδραυλικά κ.α επισκευάζουν υπολογιστές κ.οκ.
• Να τους βάλει πρόγραμμα και να τους κρατάει υπεύθυνους;
• Να κάνει τον ψυχολόγο, τον cheerleader και τον μπαμπούλα ταυτόχρονα; Κριμα γιατί οι περισσότεροι από εμας δεν εχουμε εκπαιδευση ως security η θηριοδαμαστές.
Η αλήθεια είναι πως όταν κάποιος μπαίνει σε ένα διαιτολογικό γραφείο, δεν χρειάζεται μόνο πληροφορία. Αν ήταν έτσι, θα αρκούσε να ανοίξει Google. Αυτό που χρειάζεται είναι καθοδήγηση, πειθαρχία και ξεβόλεμα. Η ωμή πραγματικότητα Αν ξέραμε όλοι πραγματικά τι πρέπει να τρώμε και το εφαρμόζαμε, δεν θα υπήρχε παχυσαρκία, διαβήτης τύπου 2, καρδιοπάθειες και οι μισοί γιατροί δεν θα είχαν πελάτες. Οπότε, την επόμενη φορά που θα πεις «εγώ ξέρω», κάνε στον εαυτό σου την εξής ερώτηση: «Αν ξέρω, γιατί δεν το κάνω;» Κι εκεί είναι που ξεκινά η δουλειά του διαιτολόγου. Όχι να σου πει ότι το μπρόκολο είναι καλύτερο από το σουβλάκι (αυτό το ξέρουμε όλοι), αλλά να σε μάθει πώς θα φας το μπρόκολο και να μη σου λείψει το σουβλάκι.
Όταν λέμε «Εμείς ξέρουμε τι πρέπει να τρώμε», συχνά θεωρούμε ότι το μόνο που χρειάζεται είναι μια απλή υπενθύμιση ή μια πληροφορία που λείπει. Όμως, στην πραγματικότητα, η άρνηση να αμφισβητήσουμε ή να αναθεωρήσουμε τις τυχόν λανθασμένες μας πεποιθήσεις και συνήθειες, μας κρατάει δέσμιους σε ένα φαύλο κύκλο κακών επιλογών και παλινδρόμησης. Οταν πιστεύουμε ότι έχουμε ήδη την «απτή» γνώση, αφήνουμε ελάχιστο ή καθόλου χώρο για αλλαγή, ξεχνώντας ότι η διατροφική συμπεριφορά είναι δέσμευση και συνήθεια, όχι μόνο θεωρία.
Όταν δηλώνουμε με πεποίθηση ότι «ξέρουμε τι πρέπει να τρώμε», ουσιαστικά δεν αφήνουμε περιθώριο για να ξεμάθουμε τα κακά μονοπάτια που μας έχουν οδηγήσει σε προβλήματα υγείας. Αν στη ζωή μας έχουμε μάθει να τρώμε με έναν συγκεκριμένο τρόπο – που συχνά είναι συνυφασμένος με τις λιγότερο υγιεινές επιλογές, τα γλυκά, τα γρήγορα φαγητά και τις υπερβολές – τότε η άγνοια δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι ότι αυτά τα «κακά» μονοπάτια έχουν γίνει πλέον κομμάτι της καθημερινότητας, και η αυτοπεποίθηση ότι «εξ’ αρχής τα ξέρουμε όλα» λειτουργεί ως εμπόδιο στην ουσιαστική αλλαγή.
Ουσιαστικά, η «ήδη ξέρουμε» στάση προσφέρει μια ψευδαίσθηση ασφάλειας που αποθαρρύνει την αυτοκριτική και τον απολογισμό. Αν θεωρούμε ότι η γνώση είναι ήδη κατακτημένη, δεν δίνουμε χώρο σε νέα μαθήματα, πειραματισμούς ή ακόμη και σε ερωτήσεις που θα αναδείξουν τις αδυναμίες μας. Το αποτέλεσμα; Απλές πληροφορίες, ενίοτε, δεν είναι αρκετές για να διαλύσουν μακροχρόνιες συνήθειες και να αλλάξουν συμπεριφορές.
Ο πραγματικός κίνδυνος είναι η αυτοπεποίθηση αυτή να δημιουργεί μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας και να εμποδίζει την ανάγκη για ειλικρινή αυτοκριτική. Πόσοι δεν έχουν πει «Ξέρω τι πρέπει να κάνω, απλά δεν το κάνω» και έτσι απλώς καταλήγουν να επιβαρύνονται από τις συνέπειες της μη εφαρμογής; Όταν πιστεύουμε ότι η γνώση μας είναι πλήρης και αμετάβλητη, αφήνουμε τον εαυτό μας παγιδευμένο σε παλιές, ανεπιθύμητες συνήθειες που δύσκολα αλλάζουν.
Όμως, η αναγνώριση ότι η «ξέρω» στάση αποτελεί εμπόδιο, είναι το πρώτο βήμα για την ουσιαστική αλλαγή. Πρέπει να αντιληφθούμε ότι η γνώση από μόνη της δεν φέρνει αποτελέσματα. Η αλλαγή προϋποθέτει ευελιξία, αφαίρεση των εμποδίων και, κυρίως, διαρκή αυτοκριτική. Για να διατηρήσουμε τη σωστή κατεύθυνση, χρειάζεται να είμαστε ανοιχτοί στο να ξεμαθαίνουμε τα κακώς κείμενα, να επαναπρογραμματιζόμαστε και να θυμόμαστε ότι η διατροφή – όπως και κάθε πτυχή της ζωής – είναι μια διαρκής διαδικασία μάθησης.
Αν λοιπόν νομίζεις ότι τα έχεις ήδη κατακτήσει, μάθε να ρωτάς τον εαυτό σου: «Πού μπορώ να βελτιωθώ;» ή «Ποια πεποιθήση, συνήθεια ή λάθος με εμποδίζουν να προχωρήσω;» Μόνο έτσι θα ανοίξει ο δρόμος για την αληθινή αλλαγή. Γιατί, σε τελική ανάλυση, το να ξέρεις τι πρέπει να κάνεις, δε σημαίνει ότι το κάνεις. Και όσο περισσότερο αφήνουμε το «ξέρω» να νικήσει το «δρώ», τόσο πιο μεγάλο γίνεται το χάσμα ανάμεσα στην θεωρία και την πράξη.
Το κλειδί είναι να κατανοήσουμε