O Carnation σωζει την Λόλα! Η ελληνική ψυχή σε μία διαφημιστική ατάκα
Στη δεκαετία που η ελληνική τηλεόραση έμαθε να μιλάει με συνθήματα, μια φράση χαράχτηκε στη συλλογική μνήμη: «Carnation… και σώζει!» Η διαφήμιση του γάλακτος Carnation από τη Nestle, δεν πουλούσε απλώς εβαπορέ. Πουλούσε λύση. Πουλούσε ανακούφιση. Πουλούσε εκείνη τη χαρακτηριστική ελληνική πεποίθηση ότι, ό,τι κι αν στραβώσει, στο τέλος «κάπως θα τη βγάλουμε». Και ίσως αυτό να είναι το πιο βαθύ κομμάτι της ελληνικής νοοτροπίας.
Η τελευταία στιγμή χαρακτηρίζει και την ελληνική κουζίνα – και την ελληνική ζωή. Τα πράγματα συχνά δεν οργανώνονται με απόλυτη ακρίβεια. Υπάρχει αυτοσχεδιασμός, ένστικτο, ένταση. Το γλυκό μπορεί να «κόψει». Η σάλτσα να μην πήξει. Το σχέδιο να μην βγει. Αλλά τότε εμφανίζεται το σωτήριο υλικό. «Carnation και σώζει.» Δεν είναι απλώς προϊόν. Είναι στάση ζωής. Είναι το «έχουμε άκρη». Το «μην αγχώνεσαι». Το «θα βρούμε λύση».
Ο αυτοσχεδιασμός είναι πράγματι ένα εθνικό ταλέντο. Ο Έλληνας ιστορικά δεν έζησε σε σταθερότητα. Πολέμοι, κρίσεις, οικονομικές ανατροπές, μετανάστευση. Δεν είχε την πολυτέλεια της τέλειας οργάνωσης. Ανέπτυξε όμως κάτι άλλο: την ικανότητα της επιβίωσης μέσα από τον αυτοσχεδιασμό. Το «Carnation και σώζει» γίνεται σύμβολο αυτού του μηχανισμού: • Δεν πέτυχε το σχέδιο; • Δεν λειτούργησε το σύστημα; • Δεν βγήκαν τα νούμερα; Κάτι θα βρεθεί. Κάποιος θα ξέρει. Κάποια λύση θα υπάρξει.
Στην ελληνική νοοτροπία υπάρχει και το φιλότιμο: η ανάγκη να μη μείνει τίποτα «χαλασμένο», να μη ντροπιαστούμε, να μη φανεί αποτυχία. Το τραπέζι πρέπει να βγει καλό. Η φιλοξενία να σταθεί στο ύψος της. Η εικόνα να σωθεί. Το Carnation της διαφήμισης δεν έσωζε μόνο τη συνταγή. Έσωζε την αξιοπρέπεια της νοικοκυράς. Και αυτό είναι βαθιά ελληνικό.
Όμως κάθε σύμβολο έχει δύο όψεις. Η πεποίθηση ότι «κάτι θα μας σώσει» μπορεί να γίνει: • αναβλητικότητα, • έλλειψη προγραμματισμού, • εξάρτηση από το «θα δούμε». Το «Carnation και σώζει» μπορεί να μετατραπεί σε συλλογικό εφησυχασμό. Και τότε η σωτηρία δεν έρχεται.
Η αλήθεια πίσω από το σύνθημα Ίσως τελικά η φράση να κρύβει μια βαθύτερη αλήθεια: Δεν μας σώζει το Carnation. Μας σώζει η ευρηματικότητα. Μας σώζει η αντοχή. Μας σώζει η ικανότητα να μη διαλυόμαστε όταν κάτι χαλάει. Η διαφήμιση απλώς το έντυσε με γάλα εβαπορέ.
Η ελληνική νοοτροπία βρίσκεται πάντα ανάμεσα σε δύο άκρα: • Στην ευφυΐα της επιβίωσης. • Και στην παγίδα της τελευταίας στιγμής. Το «Carnation και σώζει» είναι η πιο γλυκιά, σχεδόν αθώα εκδοχή αυτού του διλήμματος. Και ίσως η σύγχρονη πρόκληση να είναι άλλη: Να κρατήσουμε την ικανότητα να σώζουμε την κατάσταση — αλλά να μάθουμε κάποτε και να μην τη φέρνουμε στο χείλος της. Γιατί το αληθινό θαύμα δεν είναι να σώζεσαι στο τέλος. Είναι να μη χρειάζεσαι σωτηρία.