Οι Βαλκυρίες — Οι αθέατες πολεμίστριες της ψυχής
Στη σκανδιναβική μυθολογία οι Βαλκυρίες δεν ήταν απλώς πολεμίστριες. Ήταν οι εκλεκτές αγγελιοφόροι του πεπρωμένου. Το όνομά τους προέρχεται από τις λέξεις valr («οι πεσόντες στη μάχη») και kjósa («επιλέγω»). Οι Βαλκυρίες ήταν εκείνες που επέλεγαν ποιοι πολεμιστές θα ζούσαν και ποιοι θα περνούσαν στις αίθουσες της Όντιν, στη θρυλική Βαλχάλα.
Όμως η βαθύτερη ουσία τους δεν βρίσκεται στη μάχη. Βρίσκεται στη μετάβαση. Οι Βαλκυρίες εμφανίζονται τη στιγμή που ένας άνθρωπος βρίσκεται στο όριο: ανάμεσα στην ήττα και την αντοχή, ανάμεσα στον φόβο και τη μεταμόρφωση. Δεν σώζουν πάντα. Δεν προστατεύουν πάντα. Αλλά σχεδόν πάντα αφυπνίζουν.
Η δράση τους: όταν η ζωή καταρρέει
Οι μύθοι παρουσιάζουν τις Βαλκυρίες ως αγέρωχες, οπλισμένες γυναίκες πάνω σε άλογα μέσα σε καταιγίδες και φωτιά. Στην πραγματικότητα όμως συμβολίζουν κάτι βαθύτερο: * τη δύναμη που εμφανίζεται όταν όλα μοιάζουν χαμένα, * την παρουσία που μας σηκώνει όταν δεν μπορούμε, * τον άνθρωπο που έρχεται «τυχαία» την πιο κρίσιμη στιγμή, * τη θηλυκή σοφία που βλέπει πέρα από το χάος.
Η Βαλκυρία δεν είναι μόνο θεότητα. Μπορεί να είναι μια μητέρα. Μια φίλη. Μια θεραπεύτρια. Μια άγνωστη γυναίκα που στάθηκε δίπλα μας όταν όλοι έφυγαν. Και πολλές φορές, είναι μια εσωτερική δύναμη που γεννιέται μέσα μας όταν αναγκαζόμαστε να επιβιώσουμε.
Η θηλυκή ενέργεια της Βαλκυρίας
Η Βαλκυρία δεν είναι η «γλυκιά» μορφή του θηλυκού. Δεν είναι η ήρεμη θεά της τρυφερότητας. Είναι το αρχέτυπο της γυναίκας που αντέχει. Που κουβαλά. Που πολεμά σιωπηλά. Που γίνεται γέφυρα για να σωθούν άλλοι. Φαινομενικά μοιάζει σκληρή. Όμως η δράση της είναι βαθιά αυτοθυσιαστική. Σχεδόν όλες οι μεγάλες γυναικείες μορφές της μυθολογίας κουβαλούν αυτή τη διττότητα: * η Αθηνά με τη σοφία και τον πόλεμο, * η Γκουίνεβιρ που γίνεται καταλύτης πτώσης και μεταμόρφωσης, * η Γκαλάντριελ που κρατά το φως όταν όλα σκοτεινιάζουν, * η Μπρυνχίλντ, η πιο διάσημη Βαλκυρία, που αγαπά και καταστρέφεται από την ίδια της την αφοσίωση. Οι Βαλκυρίες δεν αγαπούν επιφανειακά. Δίνουν ενέργεια ζωής.
Από πού ανατροφοδοτείται η Βαλκυρία;
Αυτό είναι ίσως το πιο τραγικό ερώτημα. Διότι όλοι στηρίζονται πάνω της — αλλά ποιος στηρίζει εκείνη; Η Βαλκυρία συχνά ανατροφοδοτείται από: * την αίσθηση καθήκοντος, * την αγάπη, * την πίστη πως «πρέπει να αντέξει», * και βαθύτερα… από το νόημα που βρίσκει στην προσφορά. Γι’ αυτό πολλές φορές εξαντλείται. Ο κόσμος βλέπει τη δύναμή της και ξεχνά το κόστος της. Θεωρεί δεδομένη την παρουσία της. Μέχρι να φύγει. Και τότε καταλαβαίνει πως εκείνη ήταν η αόρατη κολόνα που κρατούσε τα πάντα όρθια. Ο «από μηχανής θεός» Στην αρχαία τραγωδία υπήρχε ο περίφημος «από μηχανής θεός»: η ξαφνική θεϊκή παρέμβαση που έλυνε την αδιέξοδη κατάσταση.
Deus ex machina
Στη ζωή μας, πολλές φορές αυτός ο «θεός» έχει ανθρώπινη μορφή. Ένας άνθρωπος εμφανίζεται ακριβώς τη στιγμή που βυθιζόμαστε: * μας δίνει ένα σπίτι, * μια λέξη, * ένα χέρι, * μια πίστη, * μια ευκαιρία. Και όταν αργότερα σταθούμε ξανά στα πόδια μας, έχουμε την τάση να πιστεύουμε: «Τα κατάφερα μόνος μου.» Όμως σχεδόν ποτέ δεν σηκώνεται κανείς μόνος του. Η Βαλκυρία είναι η μυστική βοήθεια της ζωής. Η αόρατη παρέμβαση που δεν ζητά αναγνώριση.
Στον Άρχοντα των Δαχτυλιδιών, ο Σαμ Γκάμτζι λειτουργεί σαν Βαλκυρία για τον Φρόντο — κουβαλά όχι μόνο το σώμα του αλλά και την ελπίδα του. Στους Άθλιους, ο επίσκοπος που συγχωρεί τον Βαλζάν γίνεται η θεϊκή παρέμβαση που αλλάζει ολόκληρη τη μοίρα του. Στη φιλοσοφία του Carl Jung, τέτοιες μορφές εμφανίζονται ως αρχετυπικές εκδηλώσεις του συλλογικού ασυνειδήτου — οδηγοί της ψυχής κατά τη διάρκεια της εσωτερικής μεταμόρφωσης. Και στον Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα υπάρχει η ιδέα ότι ο άνθρωπος χρειάζεται εκείνον που θα τον βοηθήσει να περάσει από την κατάρρευση στην υπέρβαση.
Το αληθινό μήνυμα των Βαλκυριών
Το μήνυμά τους δεν είναι η δύναμη. Είναι η προσφορά. Δεν έρχονται για να φανούν ηρωικές. Έρχονται για να κρατήσουν ζωντανή τη φλόγα όταν ο άλλος δεν μπορεί. Η Βαλκυρία μας θυμίζει: * ότι η αληθινή δύναμη δεν είναι η κυριαρχία αλλά η αντοχή, * ότι οι πιο σημαντικές μάχες δίνονται αθόρυβα, * ότι πίσω από κάθε άνθρωπο που «σώθηκε μόνος του» υπάρχει κάποιος που τον κράτησε όρθιο, * και ότι η αυτοθυσία συχνά φορά πανοπλία για να κρύψει την ευαλωτότητά της. Οι Βαλκυρίες είναι οι ψυχές που μπαίνουν στη φωτιά για να περάσουν άλλοι απέναντι. Και ίσως ο μεγαλύτερος φόρος τιμής προς αυτές είναι να μη ξεχνάμε ποτέ το χέρι που μας σήκωσε όταν πέσαμε.