Γιατί όταν έχουμε σιδηροπενική αναιμία θέλουμε να μασάμε παγάκια;
Μασάτε συχνά παγάκια;
Μπορεί να μην είναι απλώς μια περίεργη συνήθεια. Η έντονη και επαναλαμβανόμενη επιθυμία να μασάμε ή να καταναλώνουμε πάγο ονομάζεται παγοφαγία (pagophagia) και αποτελεί μία μορφή pica, δηλαδή επίμονης επιθυμίας για κατανάλωση ουσιών χωρίς ουσιαστική διατροφική αξία. Το ενδιαφέρον είναι ότι η παγοφαγία έχει συσχετιστεί ιδιαίτερα έντονα με τη σιδηροπενία και τη σιδηροπενική αναιμία. Σε ορισμένους ανθρώπους, μάλιστα, μπορεί να αποτελεί ένα από τα σημάδια που οδηγούν στη διερεύνηση μιας μέχρι τότε άγνωστης έλλειψης σιδήρου. (PubMed Central (PMC))
Γιατί όμως ο οργανισμός «ζητάει» πάγο;
Η πρώτη σκέψη θα μπορούσε να είναι ότι το σώμα αναζητά μέσω του πάγου τον σίδηρο που του λείπει. Αυτό όμως δεν μπορεί να εξηγήσει το φαινόμενο: ο πάγος πρακτικά δεν αποτελεί πηγή σιδήρου. Ο ακριβής βιολογικός μηχανισμός της παγοφαγίας δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως. Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες υποθέσεις αφορά την επίδραση του έντονου ψυχρού ερεθίσματος στον εγκέφαλο. Στη σιδηροπενική αναιμία μειώνεται η ικανότητα του αίματος να μεταφέρει επαρκώς οξυγόνο στους ιστούς. Έτσι μπορεί να εμφανιστούν κόπωση, υπνηλία, μειωμένη συγκέντρωση και αίσθημα νοητικής θολούρας. Το μάσημα πάγου δημιουργεί ένα ισχυρό ψυχρό ερέθισμα μέσα στη στοματική κοιλότητα. Έχει προταθεί ότι αυτό προκαλεί αγγειακές και νευροφυσιολογικές αποκρίσεις που ενδέχεται να αυξάνουν παροδικά την εγρήγορση και πιθανώς να επηρεάζουν την εγκεφαλική αιματική ροή. (PubMed) Μάλιστα, σε μελέτη άτομα με σιδηροπενική αναιμία παρουσίασαν βελτίωση του χρόνου αντίδρασης σε δοκιμασία προσοχής μετά την κατανάλωση πάγου, κάτι που δεν παρατηρήθηκε με τον ίδιο τρόπο στα άτομα χωρίς αναιμία. Η υπόθεση είναι, επομένως, ότι το σώμα μπορεί να «μαθαίνει» πως το μάσημα πάγου προσφέρει μια πρόσκαιρη αίσθηση εγρήγορσης. (PubMed) Το ακόμη πιο εντυπωσιακό στοιχείο Όταν διορθωθεί η έλλειψη σιδήρου, η επιθυμία για πάγο συνήθως μειώνεται ή εξαφανίζεται — και σε ορισμένες περιπτώσεις αυτό συμβαίνει σχετικά γρήγορα, ακόμη και πριν αποκατασταθεί πλήρως η αιμοσφαιρίνη. (PubMed) Αυτό ενισχύει την άποψη ότι η παγοφαγία δεν είναι απλώς μια τυχαία συνήθεια που συνυπάρχει με την αναιμία, αλλά μπορεί να αποτελεί κλινική εκδήλωση της έλλειψης σιδήρου.
Μασάτε συνέχεια παγάκια; Μην το αγνοήσετε. Η ξαφνική ή έντονη επιθυμία για μάσημα πάγου αξίζει να συζητηθεί με γιατρό ή επαγγελματία υγείας. Η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει, ανάλογα με την περίπτωση, γενική αίματος, αιμοσφαιρίνη, φερριτίνη και δείκτες του μεταβολισμού του σιδήρου. Και κάτι σημαντικό: η χαμηλή φερριτίνη και η εξάντληση των αποθηκών σιδήρου μπορούν να προηγηθούν της πτώσης της αιμοσφαιρίνης. Επομένως, η παγοφαγία δεν πρέπει να μας κάνει να σκεφτόμαστε μόνο «αναιμία», αλλά γενικότερα πιθανή σιδηροπενία. (PubMed Central (PMC)) Παράλληλα, δεν αρκεί απλώς να χορηγηθεί σίδηρος χωρίς διερεύνηση. Χρειάζεται να αναζητηθεί γιατί μειώθηκαν τα αποθέματα σιδήρου: ανεπαρκής πρόσληψη, αυξημένες ανάγκες, απώλεια αίματος ή διαταραχή της απορρόφησης είναι μερικά από τα πιθανά αίτια.
Τέλος, η συστηματική μάσηση σκληρών παγοκύβων δεν είναι εντελώς αθώα, καθώς μπορεί να επιβαρύνει τα δόντια. Το σώμα πολλές φορές μάς μιλά με παράξενους τρόπους. Μερικές φορές, ακόμη και η λαχτάρα για ένα παγάκι μπορεί να είναι ένα μικρό μήνυμα ότι κάτι του λείπει.