logo
Η Γεωργία Κατσογριδάκη είναι διαιτολόγος διατροφολόγος με πολυετή πείρα στο χώρο της διατροφής. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στη Βιοτεχνολογία από το τμήμα Βιοχημείας, και υποψήφια διδάκτωρ της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Κούμα 37, Λάρισα
6ης Οκτωβρίου 68, Ελασσόνα
2410 532 660
info@katsogridaki.gr

Ο άνθρωπος που έσκαψε ένα βουνό για την αγάπη

Ο άνθρωπος που έσκαψε ένα βουνό για την αγάπη

Η συγκλονιστική ιστορία του Dashrath Manjhi και η υπαρξιακή σημασία της επιμονής όταν ο σκοπός ξεπερνά το «εγώ».

Υπάρχουν άνθρωποι που αφιερώνουν τη ζωή τους για να αποκτήσουν περισσότερα. Περισσότερα χρήματα, περισσότερη εξουσία, περισσότερη αναγνώριση. Και υπάρχουν άνθρωποι που αφιερώνουν τη ζωή τους για να αφαιρέσουν κάτι από τον κόσμο: ένα εμπόδιο, μια αδικία, έναν πόνο. Ο Dashrath Manjhi ανήκε στη δεύτερη κατηγορία. Δεν υπήρξε σπουδαίος επιστήμονας, πολιτικός ή φιλόσοφος. Ήταν ένας φτωχός εργάτης από την Ινδία, χωρίς ιδιαίτερη μόρφωση, χωρίς μηχανήματα και χωρίς οικονομική δύναμη. Κι όμως, κατάφερε κάτι που έμοιαζε αδύνατο: να ανοίξει ένα πέρασμα μέσα από ένα βουνό, χρησιμοποιώντας μόνο ένα σφυρί, μια σμίλη και την ακατάβλητη επιμονή του. Το σημαντικότερο, όμως, δεν είναι ότι νίκησε τον βράχο. Είναι ότι δεν προσπάθησε να τον νικήσει για τον εαυτό του.

Όταν η προσωπική απώλεια μετατρέπεται σε συλλογικό έργο

Στο χωριό Gehlaur, στην πολιτεία Μπιχάρ της Ινδίας, ένα βουνό χώριζε τους κατοίκους από βασικές υπηρεσίες, την αγορά και την ιατρική περίθαλψη. Η σύζυγος του Manjhi, Falguni Devi, τραυματίστηκε σοβαρά. Σύμφωνα με την ευρέως διαδεδομένη αφήγηση, η δύσκολη πρόσβαση σε ιατρική βοήθεια συνέβαλε τραγικά στον θάνατό της. Οι λεπτομέρειες του περιστατικού διαφέρουν μεταξύ των αφηγήσεων, όμως το ουσιαστικό γεγονός παραμένει: ο Manjhi αποφάσισε ότι κανένας άλλος άνθρωπος δεν έπρεπε να υποφέρει εξαιτίας της ίδιας γεωγραφικής απομόνωσης. Το 1960 ξεκίνησε να σκάβει το βουνό. Επί 22 ολόκληρα χρόνια, μέχρι το 1982, χτυπούσε καθημερινά την πέτρα. Οι συγχωριανοί του αρχικά τον αντιμετώπιζαν με δυσπιστία. Κάποιοι τον θεωρούσαν παράλογο. Πώς ήταν δυνατόν ένας άνθρωπος να τα βάλει με ένα βουνό; Κι όμως, το πέρασμα ολοκληρώθηκε. Είχε μήκος περίπου 110 μέτρα και μείωσε δραστικά την απόσταση που έπρεπε να διανύουν οι κάτοικοι για να φτάσουν στην άλλη πλευρά. Ο άνθρωπος που δεν μπόρεσε να σώσει τη γυναίκα του κατάφερε να διευκολύνει τη ζωή πολλών άλλων ανθρώπων. Και εδώ ακριβώς αρχίζει η φιλοσοφική διάσταση αυτής της ιστορίας. Η επιμονή δεν είναι πάντοτε αρετή. Εξαρτάται από αυτό που υπηρετεί. Ζούμε σε μια εποχή που εξυμνεί διαρκώς την επιμονή. Μας προτρέπουν να μη σταματάμε, να κυνηγάμε τους στόχους μας, να ξεπερνάμε τα όριά μας, να αποδεικνύουμε την αξία μας. Σπάνια, όμως, αναρωτιόμαστε: Για ποιον λόγο επιμένουμε; Η επιμονή από μόνη της δεν αποτελεί ηθική αρετή. Μπορεί να υπηρετεί τη ματαιοδοξία, την εκδίκηση, την εμμονή ή την ανάγκη επιβεβαίωσης. Ένας άνθρωπος μπορεί να αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στην προσπάθεια να αποδείξει ότι είναι ανώτερος από τους άλλους και τελικά να καταλήξει αιχμάλωτος του ίδιου του εγωισμού του. Υπάρχει, όμως, και μια άλλη μορφή επιμονής. Εκείνη που δεν αναζητά το χειροκρότημα. Που δεν έχει ως κίνητρο την κοινωνική αναγνώριση. Που δεν μετρά την επιτυχία με βάση όσα αποκτά το άτομο, αλλά με βάση όσα προσφέρει. Ο Manjhi δεν μπορούσε να ξαναφέρει τη σύζυγό του στη ζωή. Δεν μπορούσε να αναιρέσει το παρελθόν. Μπορούσε, όμως, να παρέμβει στο μέλλον. Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο νόημα της ιστορίας του: δεν μπορούμε πάντοτε να αλλάξουμε αυτό που μας συνέβη, μπορούμε όμως να αποφασίσουμε τι θα γεννηθεί μέσα από αυτό. Από τον εγωκεντρικό στόχο στον υπαρξιακό σκοπό Ο σύγχρονος άνθρωπος συχνά συγχέει τον στόχο με το νόημα. Θέλει να επιτύχει επαγγελματικά, να αποκτήσει υλικά αγαθά, να διακριθεί, να αναγνωριστεί. Όλα αυτά μπορούν να αποτελούν θεμιτές επιδιώξεις. Δεν απαντούν, όμως, αυτομάτως στο υπαρξιακό ερώτημα: Γιατί αξίζει να αφιερώσω τη ζωή μου σε αυτό που κάνω; Ο στόχος περιγράφει αυτό που θέλουμε να πετύχουμε. Το νόημα εξηγεί γιατί αξίζει να το πετύχουμε.

Ο Αυστριακός ψυχίατρος και στοχαστής Viktor Frankl υποστήριξε ότι η αναζήτηση νοήματος αποτελεί θεμελιώδη κινητήρια δύναμη της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο άνθρωπος μπορεί να ανακαλύψει νόημα μέσα από το έργο του, την αγάπη και τη στάση που επιλέγει απέναντι στον αναπόφευκτο πόνο.

Η ιστορία του Manjhi αποτελεί ένα σχεδόν υποδειγματικό παράδειγμα αυτής της υπαρξιακής θεώρησης. Ο πόνος δεν εξαφανίστηκε. Η απώλεια δεν ακυρώθηκε. Ο θάνατος δεν νικήθηκε. Αλλά η οδύνη μετασχηματίστηκε σε δημιουργική πράξη. Κάθε χτύπημα πάνω στην πέτρα ήταν μια πράξη που έδινε μορφή σε έναν σκοπό. Εκεί όπου υπήρχε η αδυναμία, δημιουργήθηκε δυνατότητα. Εκεί όπου υπήρχε απομόνωση, δημιουργήθηκε επικοινωνία. Ο βράχος έπαψε να είναι απλώς ένα φυσικό εμπόδιο. Έγινε το υλικό πάνω στο οποίο ένας άνθρωπος χάραξε το νόημα της ύπαρξής του.

Η αγάπη ως πράξη και όχι ως συναίσθημα

Στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, η έννοια της αγάπης δεν εξαντλείται στη συναισθηματική προσκόλληση. Η αγάπη μπορεί να γίνει φροντίδα, ευθύνη, προσφορά. Μπορεί να υπερβεί την προσωπική σχέση και να αποκτήσει οικουμενικό χαρακτήρα. Αυτό ακριβώς συνέβη με τον Manjhi. Η αγάπη για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο μετατράπηκε σε ενδιαφέρον για πολλούς άγνωστους ανθρώπους. Δεν επιδίωξε απλώς να διατηρήσει ζωντανή τη μνήμη της γυναίκας του. Δημιούργησε κάτι που θα συνέχιζε να υπάρχει πέρα από τη δική του ζωή. Αυτή είναι μια βαθύτερη μορφή υπέρβασης του εγώ: να μην περιορίζεται η ύπαρξή μας στα όρια της προσωπικής μας ευτυχίας. Θα μπορούσαμε εδώ να ανακαλέσουμε την αριστοτελική έννοια της ευδαιμονίας. Για τον Αριστοτέλη, η ολοκληρωμένη ανθρώπινη ζωή δεν ταυτίζεται απλώς με την ευχαρίστηση ή την απόκτηση αγαθών, αλλά με τη δραστηριότητα σύμφωνα με την αρετή. Ο άνθρωπος δεν πραγματώνει τις δυνατότητές του μόνο μέσα από όσα κατακτά, αλλά και μέσα από τον τρόπο με τον οποίο δρα στον κόσμο. Και τι θα μπορούσε να είναι πιο ουσιαστικό από μια πράξη που καθιστά τη ζωή των άλλων λιγότερο δύσκολη; Ο βράχος ως σύμβολο των εμποδίων της ανθρώπινης ύπαρξης Υπάρχει και μια άλλη, βαθύτερη ανάγνωση αυτής της ιστορίας. Ο καθένας μας συναντά στη ζωή του έναν βράχο. Μπορεί να είναι μια απώλεια, μια ασθένεια, μια αποτυχία, μια κοινωνική αδικία, μια απόρριψη ή μια συνθήκη που μοιάζει αμετάβλητη.

Ο Αλμπέρ Καμύ στον Μύθο του Σισύφου περιγράφει τον άνθρωπο που σπρώχνει αδιάκοπα έναν βράχο προς την κορυφή, γνωρίζοντας ότι εκείνος θα ξανακυλήσει.

Ο Σίσυφος αποτελεί σύμβολο της ανθρώπινης αναμέτρησης με το παράλογο, την επανάληψη και τα όρια της ύπαρξης. Ο Manjhi, όμως, μας προσφέρει έναν ενδιαφέροντα αντιπαραλληλισμό. Ο Σίσυφος σπρώχνει τον βράχο. Ο Manjhi τον σμιλεύει. Ο πρώτος αντιμετωπίζει μια αιώνια επανάληψη. Ο δεύτερος δημιουργεί ένα πέρασμα. Και οι δύο έρχονται αντιμέτωποι με την αντίσταση της ύλης. Αλλά στην ιστορία του Manjhi η προσπάθεια αποκτά μια πρόσθετη διάσταση: γίνεται κοινωνικά ωφέλιμη. Δεν αγωνίζεται απλώς για να αντέξει το παράλογο της ύπαρξης. Αγωνίζεται για να αλλάξει μια πραγματικότητα που προκαλεί πόνο. Ο Σίσυφος μας διδάσκει πώς να στεκόμαστε απέναντι στο βάρος της ζωής. Ο Manjhi μας δείχνει πώς μπορούμε να μετατρέψουμε αυτό το βάρος σε δρόμο για τους άλλους. Η διαφορά ανάμεσα στο να αφήσεις όνομα και στο να αφήσεις έργο Σήμερα πολλοί άνθρωποι επιδιώκουν να γίνουν γνωστοί. Θέλουν να αφήσουν το αποτύπωμά τους, να αναγνωριστούν, να αποκτήσουν κοινωνικό κύρος. Αλλά η αναγνωρισιμότητα δεν είναι ταυτόσημη με την προσφορά. Μπορεί κάποιος να γίνει διάσημος χωρίς να έχει βελτιώσει ουσιαστικά τη ζωή κανενός. Και μπορεί κάποιος άλλος να παραμείνει άγνωστος, ενώ το έργο του διευκολύνει καθημερινά εκατοντάδες ανθρώπους.

Η ιστορία του Manjhi μάς υποχρεώνει να επανεξετάσουμε τα κριτήρια με τα οποία μετράμε μια επιτυχημένη ζωή. Ίσως η σημαντικότερη ερώτηση να μην είναι: «Τι κατάφερα να αποκτήσω;» Αλλά: «Τι έγινε καλύτερο στον κόσμο επειδή υπήρξα;» Αυτό το ερώτημα αφορά κάθε άνθρωπο, ανεξάρτητα από το επάγγελμα ή την κοινωνική του θέση. Αφορά τον επιστήμονα που αφιερώνει χρόνια στην έρευνα για να μειώσει τον ανθρώπινο πόνο. Τον εκπαιδευτικό που βοηθά ένα παιδί να υπερβεί τους περιορισμούς του. Τον επαγγελματία υγείας που βλέπει πίσω από μια διάγνωση τον άνθρωπο. Τον γονέα που προσπαθεί να προσφέρει στα παιδιά του περισσότερες δυνατότητες από όσες είχε ο ίδιος. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η επιμονή αποκτά ένα ιδιαίτερο ηθικό βάρος επειδή συνδέεται με την ευθύνη απέναντι στον άλλον. Δεν χρειάζεται να υποφέρουμε για να αποκτήσει η ζωή μας νόημα Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διάκριση. Η ιστορία του Manjhi δεν πρέπει να μας οδηγήσει στη ρομαντικοποίηση του πόνου ή της αυτοθυσίας. Δεν χρειάζεται να χάσουμε κάποιον αγαπημένο μας, να εξαντληθούμε ή να θυσιάσουμε την προσωπική μας ευημερία για να προσφέρουμε κάτι σημαντικό. Ούτε η ατομική επιμονή μπορεί να αντικαθιστά την ευθύνη της οργανωμένης κοινωνίας να εξασφαλίζει δρόμους, περίθαλψη και ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας. Η αξία του Manjhi δεν βρίσκεται στο ότι υπέφερε επί 22 χρόνια. Βρίσκεται στο ότι επέλεξε να μη μετατρέψει την προσωπική του οδύνη σε αδιαφορία για τον υπόλοιπο κόσμο. Και αυτό αποτελεί μια σπουδαία υπαρξιακή επιλογή. Γιατί ο πόνος μπορεί να μας κλείσει στον εαυτό μας, αλλά μπορεί και να μας κάνει περισσότερο ευαίσθητους απέναντι στον πόνο των άλλων. Η δεύτερη δυνατότητα δεν είναι αυτονόητη. Είναι αποτέλεσμα συνειδητής στάσης ζωής. Τελικά, ποιο είναι το δικό μας βουνό; Ο Dashrath Manjhi πέθανε το 2007. Το πέρασμα που δημιούργησε παρέμεινε ως μαρτυρία της επιμονής του και της προσφοράς του στην κοινότητα. Δεν γνωρίζουμε πόσες φορές απογοητεύτηκε. Πόσες φορές σκέφτηκε να εγκαταλείψει. Πόσες στιγμές ένιωσε ότι ο βράχος ήταν ισχυρότερος από τον ίδιο. Γνωρίζουμε, όμως, ότι συνέχισε. Και ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα της ιστορίας του να μην είναι πως ένας άνθρωπος μπορεί να καταφέρει τα πάντα, αρκεί να επιμένει. Αυτή θα ήταν μια απλουστευτική και συχνά άδικη ερμηνεία της ανθρώπινης προσπάθειας. Το ουσιαστικότερο δίδαγμα είναι ότι η επιμονή αποκτά το υψηλότερο νόημά της όταν ο σκοπός δεν τελειώνει στον εαυτό μας. Όταν η προσωπική μας φιλοδοξία συναντά μια πραγματική ανθρώπινη ανάγκη. Όταν η αγάπη δεν περιορίζεται σε όσα αισθανόμαστε, αλλά εκφράζεται μέσα από όσα δημιουργούμε. Όταν η ζωή μας δεν είναι μόνο μια προσπάθεια προσωπικής επιβίωσης, αλλά και μια δυνατότητα να διευκολύνουμε την ύπαρξη των άλλων. Ο Manjhi ξεκίνησε θέλοντας να ανοίξει ένα πέρασμα μέσα από την πέτρα. Τελικά άνοιξε κάτι πολύ μεγαλύτερο: έναν δρόμο ανάμεσα στην προσωπική οδύνη και τη συλλογική ωφέλεια. Και ίσως αυτή να είναι μια από τις ωραιότερες απαντήσεις στο ερώτημα του ανθρώπινου νοήματος. Δεν έχει σημασία μόνο ποια βουνά καταφέραμε να ξεπεράσουμε στη ζωή μας. Σημασία έχει και πόσοι άνθρωποι θα μπορέσουν να περάσουν ευκολότερα από εκεί, επειδή εμείς κάποτε αποφασίσαμε να ανοίξουμε έναν δρόμο.

Γεωργία Κατσογριδάκη
Πολιτική Cookies

Χρησιμοποιούμε cookies για την βελτίωση της λειτουργίας της ιστοσελίδας www.katsogridaki.gr, τη σωστή περιήγησή σας, την εύκολη σύνδεσή σας και την ομαλή μετακίνησή σας στις επιμέρους σελίδες του. Παράλληλα, τα cookies μας επιτρέπουν να σας παρουσιάσουμε διαφημιστικό και επιμορφωτικό περιεχόμενο σχετικό με τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες σας.

Επίσης, τα cookies μας βοηθούν να αναλύσουμε πώς οι επισκέπτες χρησιμοποιούν τον ιστότοπό μας, πώς περιηγούνται και πού δυσκολεύονται. Με αυτό τον τρόπο μπορούμε συνεχώς να βελτιστοποιούμε τη λειτουργία του και να αντιμετωπίζουμε τυχόν προβλήματα που μπορεί να προκύπτουν.

Όλες οι πληροφορίες που συλλέγονται από αυτά τα cookies χρησιμοποιούνται μόνο για να βελτιώσουμε τη δική σας εμπειρία, τη δομή και το περιεχόμενο της www.katsogridaki.gr και πάντοτε με γνώμονα την προστασία της ιδιωτικότητας σας.

Μάθετε περισσότερα